Μισέλ Φουκώ Αντι-οιδίποδας. Εισαγωγή στη μη-φασιστική ζωή*

Μισέλ Φουκώ Αντι-οιδίποδας. Εισαγωγή στη μη-φασιστική ζωή*

Μετά από πολύ καιρό συγγραφικής αδράνειας έπεσα πάνω σε αυτό το κείμενο. Δεν έχω βρεί κάποια τοποθέτηση ή ανάλυση ή άποψη που να με εκφράζει περισσότερο από αυτό όσον αφορά τα γεγονότα που μας έχουν σαρώσει τον τελευταίο χρόνο. Δεν μπορώ να εξηγήσω τι ακριβώς βλέπω μέσα του, αλλά η εντύπωση που μου προκαλεί είναι μια από αυτές που τις εμπιστεύεσαι ακαριαία και απόλυτα!

Το κείμενο μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε από το κοινωνικό εργαστήρι Θεσσαλονίκης

[…] Τρεις είναι οι εχθροί τους οποίους αντιμετωπίζει ο Αντι-Oιδίποδας. Τρεις αντίπαλοι που δεν έχουν την ίδια δύναμη, που αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς βαθμούς κινδύνου, και τους οποίους το βιβλίο μάχεται με διαφορετικούς τρόπους:

1. Οι πολιτικοί ασκητές, οι θλιμμένοι ακτιβιστές, οι τρομοκράτες της θεωρίας, αυτοί οι οποίοι θέλουν να συντηρήσουν την καθαρή τάξη της πολιτικής και του πολιτικού λόγου. Γραφειοκράτες της επανάστασης και δημόσιοι υπάλληλοι της Αλήθειας.


2. Οι ευτελείς τεχνικοί της επιθυμίας –ψυχαναλυτές και σημειολόγοι κάθε σημείου και συμπτώματος– αυτοί που προθυμοποιούνται να υποτάξουν την πολλαπλότητα της επιθυμίας στο διττό νόμο της δομής και της έλλειψης.


3. Τελευταίος αλλά όχι ελάχιστος, μείζων εχθρός, ο στρατηγικός αντίπαλος είναι ο φασισμός (ενώ η αντιπαλότητα του Αντι-Οιδίποδα προς τους άλλους είναι περισσότερο μια υιοθέτηση τακτικής). Και όχι μόνο ο ιστορικός φασισμός, ο φασισμός του Χίτλερ και του Μουσσολίνι –ο οποίος στάθηκε ικανός να κινητοποιήσει και να χρησιμοποιήσει την επιθυμία των μαζών τόσο αποτελεσματικά– αλλά επίσης ο φασισμός μέσα σε όλους μας, μέσα στα κεφάλια μας και στην καθημερινή μας συμπεριφορά, ο φασισμός που μας προκαλεί και μας κάνει να αγαπάμε την εξουσία, να επιθυμούμε ακριβώς αυτό το πράγμα που μας κυριαρχεί και μας εκμεταλλεύεται.[**]

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Στους Μεταγενέστερους – Bertolt Brecht


Τον τελευταίο καιρό εσκεμμένα επέλεξα να διαβάσω κάποια βιβλία που αφορούσαν τους ταξικούς και εργατικούς αγώνες από το 1830 μέχρι και τις αρχές του 2ου παγκοσμίου πολέμου. Προφανώς επειδή εισερχόμαστε σε μια περίοδο κοινωνικά ταραγμένη θέλησα να δω πως αντέδρασαν οι άνθρωποι στο παρελθόν κάτω από σχετικά όμοιες συνθήκες. Ο συσχετισμός αυτός βέβαια, δεν είναι τόσο προφανής αφού η τότε με την τώρα εποχή έχουν ελάχιστες ομοιότητες. Η μια και βέβαιη κοινή συνθήκη που ανέσυρα από τα αναγνώσματά μου ήταν το εκτροχιασμένο κοινωνικό σύστημα το οποίο, όπως και σήμερα, όσο και αν προσπάθησαν οι διάφορες πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις της εποχής, δεν είχε την δυνατότητα να επανέλθει σε ισορροπία. Η κίνηση του συστήματος, αν και μερικώς ελέγχεται από ένα μέρος του πληθυσμού αυτού του πλανήτη, διαθέτει μια πλευρά υπερβολικά αδάμαστη και ορμητική. Αυτή η πλευρά αφορά συνθέσεις δυνάμεων που η πολιτική και οι επιστήμες δεν μπορούν να ελέγξουν και να περιορίσουν. Η ανθρώπινη οργανωτικότητα έχει και τα όριά της και όταν η ισορροπία διασαλεύεται κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για τίποτα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Ενώ Όλα Φαίνονταν Φυσιολογικά

Όλα φαίνονταν φυσιολογικά, οι ομιλίες, το περπάτημα, το γέλιο. Δεν μπορούσε κανείς να δει την ένταση που κυριαρχούσε και πλάτειαζε στα πάντα. Από μέσα σφιγμένες καρδιές και το σφίξιμο αυτό να ανεβαίνει στο πρόσωπο για να υποδυθεί την απουσία του. Και μια κρυάδα και παγομάρα των χαρακτηριστικών, μια θέση πού όλοι την έχουμε σπουδάσει, που οδηγεί στο νεκρικό και στο θανατικό. Και το σφίξιμο αυτό να δένει κόμπους στα σωθικά, κόμπους τέλειους και αυτοσφιγγώμενους που όσο τους αγγίζεις τόσο δένουν με δυνατότερη ορμή. Πολλές φορές επικεντρώνεσαι σε αυτό που είναι εμφανές στους άλλους πάνω σου και ηρεμείς γιατί δείχνεις να το ελέγχεις απόλυτα. Η συμβατικότητα είναι ένας τομέας ο οποίος κάποτε αποτελούσε την συνθήκη της επιβίωσής σου οπότε και δεν ανησυχείς ιδιαίτερα αν το χάσεις για λιγάκι εδώ κι εκεί. Γνωρίζεις πολύ καλά ότι θα επανέλθεις. Το γνωρίζεις με μια σιγουριά όμοια με αυτή του έμπειρου εργάτη που μπροστά σε ένα πρόβλημα στέκει συνάμα ανίδεος για την επίλυσή του αλλά και απόλυτα σίγουρος για το ξεπέρασμα του. Έτσι ο τομέας των άλλων, το θέμα του κοινωνικού δηλαδή, έχει, αν και με θεατρικό τρόπο, επιλυθεί. Έτσι μέσα μας μπορούμε να “παίξουμε” λίγο με τα συναισθήματά μας με περισσότερη άνεση. Μιας και υπάρχουμε έξω από τα βαριά εκείνα συναισθήματα που θεριάζουν στο εσωτερικό μας, μιας και δεν επιλέγεις να τα εκφράσεις σε τρίτους όπως η θεραπεία τους προστάζει, και αφού το να συνυπάρχεις και με αυτά αλλά και παράλληλα με τους ανθρώπους αποτελεί “πολιτισμική αντίφαση”, υπό αυτούς τους όρους, αποφασίζεις να κάνεις μια βόλτα μέσα σε αυτά τώρα που ούτως η άλλως έχουν κυριεύσει τον χρόνο και τον χώρο σου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Πόνος

Υπάρχει μια περιοχή της ύπαρξής που οι λέξεις και τα νοήματα δεν έχουν καταφέρει ακόμα να φτάσουν, όταν βέβαια το κάνουν τότε το ενδιαφέρον σου έχει ήδη μετατοπιστεί σε κάποιο άλλο σκοτεινότερο σημείο, σε ένα νέο, όμοιο με το προηγούμενο που διαφυλάσσει και αναγεννά τις αγωνίες σου. Εκεί κατοικούν και τα πάθη μας, οι πελώριες αυτές δυνάμεις που στέκουν έξω από τον χώρο που η λογική κυριαρχεί και αρκετά κοντά σε αυτή που αυτή ασθενώς επηρεάζει. Μερικές φορές βρέθηκα εκεί, στις οριακές αυτές περιοχές που ο Νίτσε απολάμβανε τους απογευματινούς του περίπατους, και πήρα μια αμυδρή εικόνα για την μάχη που κυριαρχούσε στο τοπίο τούτο. Άλλες φορές βέβαια, όταν ο φόβος και η απαξίωση έσερνε σαν σχιζοφρενής δεσμοφύλακας το άδειο και αποκαμωμένο κουράγιο μου, τότε τρέμοντας σύγκορμός μέσα από αυτήν την ψεύτικη και υποκριτική καθημερινή κανονικότητα, ένιωθα ότι έστεκα μπροστά στην μόνη αλήθεια που μόνο η αιώνια αισθαντικότητά μας μπορεί να επιβεβαιώσει.

Αλλά μια φορά από αυτές που βρέθηκα εκεί δεν έμοιαζε καθόλου μα καθόλου με τις άλλες. Αυτή ήταν η πιο ουσιαστική μου επίσκεψη και το όχημα που με μετέφερε σαρώνοντας τα πάντα στο πέρασμά του ήταν ο πόνος. Αλλά και αυτός δεν ήταν ένας τυχαίος πόνος αλλά ο χειρότερος! Αυτός που σε κυριεύει όταν εσύ ο ίδιος τα καταφέρεις και πληγώσεις αυτή που αγαπάς περισσότερο στον κόσμο. Πριν λίγο σου μιλούσε και εσύ αγχωνόσουν μήπως και δεν συλλάβεις όλες τις εκφράσεις και όλες τις καμπύλες του προσώπου της, μήπως και δεν πιάσεις όλες τις αποχρώσεις που ένα “α” μπορεί να πάρει βγαίνοντας από τα χείλια της, μήπως και σου ξεφύγει λίγο και δεν σε αγκαλιάσει όλη αυτή η αρμονία που το νάζι και το παιχνίδι της απλώνουν στον χώρο, σε έναν χώρο που εκδικητικά στέκει ανάμεσά σας και σας περιορίζει να γίνεται ένα. Και τώρα αποδιωγμός… και αυτό μέσα σε μια στιγμή, μέσα σε μια απλή πρόταση. Μέσα σε ένα «φύγε»…

 

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Το Τέρας


Τι ακριβώς συμβαίνει με σένα άνθρωπε; Γιατί μερικές φορές είσαι τόσο χλωμός; Μου μοιάζεις σαν να μην χωράς πουθενά! Μέρες πολλές οι χώροι μοιάζουν να σε πλακώνουν και οι άνθρωποι να σε κουράζουν. Κινείσαι και μιλάς με αυτό το προσεκτικά επιλεγμένο σύνολο κινήσεων και φράσεων το οποίο σου επιτρέπει πρώτον να μην γνωρίζει κανείς την αναταραχή που κυριαρχεί μέσα σου και δεύτερον να τροφοδοτείς την εικόνα που οι άλλοι έχουν σχηματίσει για σένα με θετικές και συμπαθητικές λεπτομέρειες. Έτσι όταν κατά καιρούς κάνεις έναν απολογισμό για το ποιόν σου προτιμάς και επιλέγεις τις ιδιότητες που οι άλλοι ισχυρίζονται ότι έχεις, άσχετα αν εσύ, ως αυστηρότερος κριτής, έχεις καταλήξει σε σκληρότερα συμπεράσματα. Είναι η κοινωνική σου εικόνα, η οποία φυσικά έχει τεράστια διαφορά με την πραγματική σου, σωστά; Δεν είναι πολύ δύσκολο να το αντιληφθεί κάποιος, αρκεί αυτός ο κάποιος να ενδιαφέρεται για την εσωτερική και πραγματική υπόσταση των συνανθρώπων του, να αναζητεί τις πραγματικές αιτίες πίσω από κάθε πράξη και επιθυμία. Διότι όντως ο κόσμος δεν είναι καθόλου αυτό που φαίνεται, σπάνια συναντάς άτομα τα οποία γνωρίζουν το πραγματικό σχήμα της ελεύθερης προσωπικότητάς τους. Έτσι αφού σύμφωνα με τους άλλους «όλα σου πάνε καλά», ε ναι λοιπόν, όλα μου πάνε καλά! Η ενέργεια από αυτόν τον, εξωτερικής προέλευσης, αυτοπροσδιορισμό θα καταναλωθεί σε μέρες που θα μείνουν στην μνήμη σου μάλλον ως ωραίες. Και μετά θα έρθει πάλι το τέρας!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

«Αυτοί», οι «Άλλοι» και η «Επανάσταση».

3479663303_b757172fcd

 

Επαναστατικότητα, τι σημαίνει πλέον αυτή η λέξη; Έχω δει ανθρώπους να χρησιμοποιούν αυτήν τη λέξη και μάλιστα κάποτε, στο νεαρό της ηλικίας τους, αποδέχθηκαν οικειοθελώς ότι όντως ένα μέρος της έννοιας αυτής πραγματώθηκε μέσω της παρουσίας και του λόγου τους στα κοινά. Μετά από καιρό όμως τους ξαναείδα πάλι, διαφορετικούς αυτή τη φορά. Ισχυρίζονταν ότι ουδεμία σχέση έχουν πλέον με τη συγκεκριμένη έννοια και ότι τελικά «η έλλειψη σε περιεχόμενο που τους επιβάλει η στείρα καθημερινότητα» τους καθιστά αδύναμους στο να συνεισφέρουν ουσιαστικά σε μια κάποια διεύρυνση των πρακτικών και των ιδεών της πολύτιμης αυτής ιδέας της επανάστασης. Την παράτησαν έτσι την έννοια αυτή και θεώρησαν ότι τελικά αν αξίζουν μια τέτοια ονοματολογία δεν είναι αυτοί που θα το αποφασίσουν αλλά οι άλλοι. Ποιοι άλλοι; Αυτό δεν το έχω κατανοήσει ακόμα. Διότι αυτοί που θεωρητικά θα ευεργετηθούν από τα αποτελέσματα της επανάστασης, στην πλειοψηφία τους, δεν ενδιαφέρονται καν για μια τέτοια προοπτική και μάλιστα στέκονται και εχθρικά απέναντι σε αυτούς που την υπερασπίζονται. Αυτό βέβαια που κατάλαβα, και μάλιστα σε βάθος, είναι η εγκαθιδρύσει ενός συνόρου το οποίο θα διαχωρίζει και θα κρατά σε απόσταση «αυτούς» και τους «άλλους» καθώς επίσης και τα κύρια χαρακτηριστικά αυτών των δύο ομάδων τα οποία επαινούνται και κατακρίνονται αντίστοιχα οποτεδήποτε παρατηρηθούν. Είναι «αυτοί» λοιπόν που καταλαβαίνουν, συνειδητοποιούν και πράττουν και οι «άλλοι» που δεν καταλαβαίνουν, δεν συνειδητοποιούν ή πράττουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Μονόλογος 0

163561307_f15a8bbe53_m

Η αγωνία που διαχέει την καθημερινότητά σου, αυτή που κατοικεί σε αυτό το μέρος του εαυτού σου που το κρατάς ερμητικά κλειστό, που δεν επιτρέπεται κανείς να το προσεγγίσει, έχει δύο όψεις, που κινούνται αντίθετα πλέκοντας τις αύρες τους για να γίνουνε μία. Μία είναι αυτή που εισπράττεις από όλη τούτη την καρικατούρα που ονομάζεται πραγματικότητα και η άλλη είναι αυτή που γεννούν οι ανησυχίες σου και την διοχετεύουν, εχθρικά διακείμενη, στην ατμόσφαιρα της υπαρκότητας. Μόλις αυτές οι ανησυχίες σου όμως συναντούν άλλες όμοιες ισχυροποιούν το σήμα τους, το νόημα τους, και πλέον μπαίνουν στην σφαίρα του «Είναι». Τι σημαίνει αυτό; Αυτό σημαίνει ότι νέες λέξεις θα αναγκαστούν να ξεπεταχτούν μέσα από τους ψίθυρους και να γίνουν ποιήματα, φράσεις, συνθήματα, να γίνουν τραγούδια, να χτίσουν συζητήσεις, να κάνουν αδέρφια και φίλους, εχθρούς, εχθρούς και ξένους, αδέρφια. Να κάνουν τα μάτια γεμάτα μίσος, οίκτο, απέχθεια, απάθεια, αγάπη, δάκρυα, απληστία, φόβο. Θα γεμίσουν τις νύχτες ξεφωνητά, οινόπνευμα, φλερτ, μοναξιά, πάθος, απογοήτευση και απώλειες. Θα γεμίσουν το κρεβάτι με ξένες μυρωδιές και το σώμα νέες μελανιές, που θα χτίζουν κομμάτι κομμάτι την αυτονομία των παθών σου και θα επισπεύδουν την κυριαρχία τους. Εμμονές ανακατεμένες με αγωνίες και απαξίωση, που σε λιώνουν και σε κάνουν ένα τίποτα, ένα μικρό προβληματικό σημείο στο σύμπαν του προσωπικού σου ψευτόκοσμου. Ισοπεδωτικές απώλειες που σαρώνοντας την φαντασία σαρώνουν και το κουράγιο σου και σε αφήνουν με λίγο λιγότερο φως στα μάτια και στο πρόσωπο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Αφάνεια

2242811744_819ab88f5c

Αφάνεια ίσον θάνατος και θάνατος σημαίνει για πολλούς χαμός, τελείωμα, αλλά όχι και παρελθόν. Γιατί το παρελθόν παράγεται και ζει αποκλειστικά στο εσωτερικό του ατόμου. Το παρελθόν περιέχει αυτούς που μοιράστηκαν το παρόν τους, όχι επειδή το επέλεξαν αλλά επειδή πρωτίστως έγινε. Αυτοί ναι, μάλιστα, ανήκουν στο παρελθόν, διατηρούσαν η και διατηρούν κάποια θέση στη θύμηση κάποιων άλλων, τα πεπραγμένα τους απέκτησαν ένα σχήμα, άφησαν το χνάρι τους όχι τόσο σαν μια ιστορία αλλά σαν μια κληρονομιά για τους επόμενους. Διότι, αν και δύσκολα διακρίνεται από τον οποιοδήποτε, η αλήθεια είναι ότι, η μορφή που διαθέτει η ύπαρξη στο παρόν έχει το συγκεκριμένο σχήμα διότι κάποιοι ξεκίνησαν να το σμιλεύουν στις απαρχές τις ιστορίας.

Από τη άλλη υπάρχουν και αυτοί οι οποίοι έπραξαν αλλά σώθηκαν ελάχιστα από τα πεπραγμένα τους. Άνθρωποι σαν όλους μας οι οποίοι ήρθαν, έζησαν και έφυγαν και ελάχιστοι αντιλήφθηκαν την παρουσία τους. Και ξέρεις πολύ καλά για τι ανθρώπους μιλάω! Άνθρωποι που ήρθαν, παρατήρησαν και παραξενεύτηκαν με το σχήμα και το βάρος αυτού του κόσμου ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που κάποιες ψυχές του «τώρα» προετοιμάζονται να πάρουν θέση ανάμεσα στις λησμονημένες υπάρξεις του «αύριο». Έτσι όταν κάποιο καλοκαιρινό απόγευμα η μοναξιά σου, μέσω της απόγνωσης, σε οδηγήσει για πολλοστή φορά στην γλυκιά λυτρωτική μελαγχολία να ξέρεις ότι η στιγμή αυτή δεν θα αποτυπωθεί πουθενά! Εσύ δε, θα είσαι σε θέση για ακόμα μία φορά να επιβεβαιώσεις ότι όσο χρόνο και αν είχες διαθέσιμο για να σκοτώνεις αυτούς τους όμορφους σχηματισμούς που κατά καιρούς εντοπίζεις μέσα σου, οι σχηματισμοί αυτοί πότε δεν θα εξαντληθούν. Η ελπίδα θα δώσει δύναμη στα πόδια σου και εικόνες του αύριο στην φαντασία σου, με εσένα πρωταγωνιστή, εικόνες που αν πραγματοποιηθούν πιθανόν να σβήσουν αυτή τη φλόγα, αν πραγματοποιηθούν βέβαια, που ναι μεν σε καίει χρόνια τώρα, αλλά ποτέ δεν την αφήνεις να σβήσει διότι αν και πονά ο δρόμος που σε σέρνει τον προτιμάς από τις πλατιές ασφαλτοστρωμένες λεωφόρους που έχουν επιλέξει οι άλλοι. Μερικές φορές νομίζω ότι αυτές οι λεωφόροι έχουν τόσους πολλούς ανθρώπους επάνω τους μόνο και μόνο για να μην μείνει χώρος για σένα. Και για όλα αυτά, επιμένω εγώ, δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμα το υλικό που θα τα αποτυπώσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »